Bazylika na Świętym Krzyżu

Najbardziej znanym i rozpoznawalnym wśród turystów i pielgrzymów obiektem sakralnym w Górach Świętokrzyskich jest Bazylika na Świętym Krzyżu, czyli na słynnej Łysej Górze. Jest to Sanktuarium Relikwii Krzyża Świętego, dawne opactwo benedyktyńskie, a obecnie Klasztor Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej. Dokładna data powstania opactwa nie jest znana, ale przypuszcza się, że powstało w 1006 roku z fundacji Bolesława Chrobrego. W 1306 roku Władysław Łokietek przekazuje klasztorowi relikwię drzewa Krzyża Świętego i od tego czasu klasztor staje się celem licznych pielgrzymek. Duży rozkwit miejsca kultu przypada na XV wiek, następuje wtedy rozbudowa romańskiego kościoła. Łysiec, bo tak wcześniej nazywano Łysą Górę zaczynają odwiedzać koronowane głowy Polski. Klasztor przez wieki cały czas się rozbudowuje, i dopiero w 1884 roku przychodzi trudny okres dla tego miejsca. Rosyjscy zaborcy przekształcają obiekt w więzienie, a potem z 1924 Austriacy niszczą kościelną wieżę. Jak by tego było mało w czasie II wojny światowej, klasztor jest bombardowany przez lotnictwo niemieckie. Po wojnie obiekt został odrestaurowany, a w 2014 roku udało się nawet zrekonstruować zniszczoną wieżę. Dziś jest jednym z ważniejszych miejsc kultu województwa świętokrzyskiego. Będąc tu trzeba zobaczyć późnobarokowy kościół, a w nim: Kaplicę Oleśnickich, ołtarz główny z lat 1745-1807, obrazy Franciszka Smuglewicza, płytę nagrobną opata Michała Maliszewskiego, stalle z XVIII w., portal z marmuru, oraz zakrystie ze sklepieniem kolebkowo-krzyżowym i polichromią ze scenami z życia św. Benedykta. Poza kościołem warto zobaczyć krużganek klasztorny z XV wieku w stylu gotyckim, probostwo szpitalne z XVIII w., dzwonnicę z końca XVIII w., bramę wschodnia w stylu barokowym z XVII wieku i furtę klasztorną z 1643 r. w stylu barokowym. Teren wzgórza n którym stoi klasztor kryje prehistoryczne wały kamienne.